Bão Chanchu

(Typhoon Chanchu)

Hỏi: Xin kính chào KS Quang.  Trước hết, KS có thể tóm tắt diễn biến của bão Chanchu để thính giả của đài Á Châu Tự Do tiện theo dõi được không ạ?

Ðáp: Theo dữ kiện của đài Khảo sát Khí tượng Hong Kong (Hong Kong Observatory), áp thấp nhiệt đới (tropical depression) Chanchu hình thành ngày 8 tháng 5 ở tọa độ 8,2^o Bắc-134,6^o Ðông trong vùng Tây Thái Bình Dương cách Philippines khoảng 800 km về phía Ðông.  Áp thấp nhiệt đới nầy di chuyển theo hướng Tây-Tây Bắc, tăng dần cường độ và trở thành giông nhiệt đới (tropical storm) Chanchu với sức gió lên đến 92 km/h ngày 11 tháng 5, trước khi đổ bộ vào Philippines.  Khi vào Biển Ðông ngày 13 tháng 5 ở tọa độ 13,6^o Bắc-120,0^o Ðông, Chanchu tiếp tục di chuyển theo hướng Tây-Tây Bắc với sức gió lên đến 112 km/h cho đến tọa độ 13,8^o Bắc-119,2^o Ðông thì trở thành bão Chanchu với sức gió lên đến 121 km/h.  Từ tọa độ nầy, bão Chanchu tăng dần cường độ và di chuyển theo hướng Tây cho đến 0:00 giờ ngày 15 tháng 5 thì đến tọa độ 13,9^o Bắc-115,6^o Ðông với sức gió lên đến 148 km/h.  Bão nằm ở vị trí nầy cho đến 5:00 giờ sáng ngày 15 tháng 5 thì tiếp tục tăng cường độ rồi di chuyển về hướng Bắc.  Sức gió của bão Chanchu đạt đến 167 km/h lúc 11:00 giờ ngày 15 tháng 5 và duy trì ở mức nầy cho đến 8:00 giờ ngày 17 tháng 5 khi nó di chuyển đến tọa độ 20,5^o Bắc-115,5^o Ðông.  Sau đó, bão Chanchu giảm cường độ, di chuyển theo hướng Ðông Bắc, rồi đổ bộ vào bờ biển Trung Hoa gần San Ðầu, Quảng Ðông ngày 17 tháng 5 với sức gió lên đến 137 km/h.  Sau khi đổ bộ, bão Chanchu suy yếu rồi tan ngoài khơi vào ngày 18 tháng 5. 

Hỏi: Còn thiệt hại do bão Chanchu gây ra cho các quốc gia trong vùng thì sao?

Ðáp: Ngoài Việt Nam còn có Philippines, Trung Hoa, Ðài Loan, Hong Kong và Nhật Bản cũng chịu ảnh hưởng của bão Chanchu.  Về nhân mạng, tổn thất của Việt Nam cao nhất, kế đến là Philippines có 41 người chết, Trung Hoa có 25 người chết, Ðài Loan có 2 người chết, và Nhật có 1 người chết và 1 người mất tích.  Về tài sản, thiệt hại có thể lên trên 500 triệu Mỹ Kim, trong số đó Trung Hoa chiếm khoảng 480 triệu.

Hỏi: Bây giờ xin trở lại với Việt Nam.  Theo sự mô tả của KS thì tâm bão còn cách bờ biển miền Trung rất xa, nhưng tại sao thiệt hại về nhân mạng lại cao nhất trong số các nước bị ảnh hưởng?

Ðáp: Mặc dù bão Chanchu có lúc di chuyển về hướng Tây, nhưng nó vẫn còn cách bờ biển miền Trung trên 650 km.  Sở dĩ có nhiều tàu đánh cá Việt Nam bị chìm và mất tích cùng với một số lớn ngư dân trên tàu là vì bão Chanchu đã đi rất gần nơi trú bão của họ trong lúc có cường độ cao nhất, với sức gió lên đến 167 km/h.  Theo số ngư dân sống sót, dựa theo tiên đoán của Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn trung ương Việt Nam (TTDBKTTVTƯ) từ 12:00 giờ ngày 13 tháng 5 cho đến 3:30 giờ ngày 15 tháng 5, cho biết rằng “bão Chanchu sẽ di chuyển theo hướng Tây Tây Bắc trong 24 giờ sắp tới,” khoảng 30 tàu đánh cá Việt Nam đã di chuyển theo hướng Ðông Bắc để đến trú bão trong vùng đảo Ðông Sa của Ðài Loan.  Ðảo nầy ở tọa độ 20,4^o Bắc-116,4^o Ðông, chỉ cách đường di chuyển của tâm bão khoảng 90 km.

Hỏi: Sau khi số thiệt hại nặng nề về nhân mạng được loan báo trên các phương tiện truyền thông, nhất là báo chí, dư luận ở trong nước đã quy trách cho TTDBKTTVTƯ với lý do là dự báo của cơ quan nầy “quá chậm và có sự khác biệt đáng kể so với các đài khí tượng trong khu vực.”  KS có nhận xét gì về việc nầy.

Ðáp: Theo tôi, tiên đoán bão của TTDBKTTVTƯ không những quá chậm và khác biệt đáng kể so với tất cả các tiên đoán khác mà còn lạc hậu so với các quốc trong vùng thí dụ như Philippines, Ðài Loan, và Hong Kong.  Nhưng tôi không nghĩ rằng TTDBKTTVTƯ phải chịu trách nhiệm hoàn toàn về những thiệt hại đó.  Vì, mặc dù hơi muộn, nhưng cơ quan nầy đã ra thông báo vào lúc 9:30 giờ ngày 15 tháng 5 cho biết bão Chanchu đổi hướng di chuyển về phía Bắc.  Nếu đoàn tàu đánh cá Việt Nam nhận được tin nầy ngay lập tức (thay vì phải đợi bản tin 19:45 giờ của đài Bạch Long Vĩ), và nếu họ được hướng dẫn tránh bão một cách thích đáng từ các cơ quan hàng hải Việt Nam, họ đã có thể chạy tránh bão khi thủy triều lên trong lúc sức gió vẫn còn yếu, vì họ có khoảng 58 tiếng đồng hồ trước khi bão tràn qua khu vực đảo Ðông Sa vào khoảng 19:00 giờ ngày 17 tháng 5.  Lúc đó, họ đã ở cách xa khu vực đảo Ðông Sa ít nhất 580 km nếu tàu của họ có thể chạy trên 10 km/h; do đó, có lẽ họ đã thoát nạn hoặc chỉ bị thiệt hại nhẹ.

Hỏi: Nếu TTDBKTTVTƯ không phải chịu hoàn toàn trách nhiệm, thì cơ quan nào phải chia sẻ trách nhiệm đó, thưa KS?

Ðáp: Theo nhận xét của tôi, nguyên nhân chánh khiến ngư dân Việt Nam bị thiệt hại nặng nề trong trận bão Chanchu là do họ không nhận được cảnh báo kịp thời chứ không phải do tiên đoán chậm trễ hoặc khác biệt với những tiên đoán khác.  Ngư dân thường nghe tin cảnh báo bão của đài Bạch Long Vĩ, nhưng đài nầy chỉ phát tin hai lần một ngày vào lúc 2:45 giờ và 19:45 giờ.  Còn Ðài tiếng nói Việt Nam, tuy có thông báo mỗi 30 phút, nhưng ngư dân có thể không nghe được vì bị nhiễu sóng hoặc vì thời tiết quá xấu.  Máy ICOM là phương tiện liên lạc chánh của tàu với đất liền, nhưng đây là hệ thống liên lạc “riêng,” nên không có hiệu quả cao.  Do đó, cơ quan nào có nhiệm vụ bảo đảm việc thông báo tin tức dự báo và cơ quan có nhiệm vụ bảo đảm an toàn cho tàu đánh cá là những cơ quan chịu trách nhiệm trước nhất và nhiều nhất.

Hỏi: Theo Giáo sư (GS) Nguyễn Ngọc Trân, Phó Chủ nhiệm ban đối ngoại của Quốc hội, hai cơ quan có trách nhiệm nhiều nhất là TTDBKTTVTƯ và Bộ Thủy sản.  KS có nhận xét gì về ý kiến của GS Trân.  

Ðáp: Tôi không nghĩ TTDBKTTVTƯ mà là Ủy ban Phòng chống lụt bão trung ương (UBPCLBTƯ) mới là cơ quan có trách nhiệm trước nhất và nhiều nhất vì đã không bảo đảm được việc thông báo tin tức hoặc cảnh báo bão lụt trong trường hợp khẩn cấp.  Tôi cũng không nghĩ Bộ Thủy sản có đủ khả năng chuyên môn về trang thiết bị thông tin cho các tàu đánh cá để có thể quản lý và định vị được tất cả các tàu khi hoạt động xa bờ.  Theo tôi, công tác bảo đảm an toàn cho tàu bè là trách nhiệm của Cục đường biển và Cục đường sông.  Hai cơ quan nầy cần có biện pháp thích hợp để bảo đảm rằng tàu bè được đóng đúng tiêu chuẩn và phải được trang bị đầy đủ phương tiện và dụng cụ hải hành, an toàn, cấp cứu, mà quan trọng nhất là hệ thống liên lạc vô tuyến trong mọi thời tiết.

Hỏi: Còn đối với ngư dân miền Trung thì sao, thưa KS?  Vì theo lời của Trung tướng Nguyễn Ðức Soát, Phó Chủ tịch Ủy Tìm kiếm và cứu nạn, bà con ngư dân đã rất chủ quan với bão số 1, tức bão Chanchu.

Ðáp: Tôi nghĩ bà con ngư dân không bao giờ chủ quan với giông bão, bởi vì giông bão là vấn đề sinh tử của họ.  Trong trận bão Chanchu, họ tìm đường tránh bão; nhưng không may, họ đã đi vào “tử lộ.”  Nói như vậy, không có nghĩa là bà con ngư dân miền Trung không có vấn đề.  Họ biết rõ những vấn đề đó, nhưng “chén cơm manh áo” cho gia đình họ vẫn trên hết.  Họ biết quy định đánh xa bờ không quá 112,5^o Ðông, nhưng ở ngoài kia, ngư trường phong phú đang chờ đợi.  Họ biết tàu của họ lạc hậu và ọp ẹp cần thay thế hoặc tu bổ, nhưng họ không đủ khả năng vì chi phí quá cao.  Họ có thể chạy vào bờ để tránh bão, nhưng tới bờ rồi thì chỉ còn biết “bán tàu” vì lỗ vốn.  Họ biết rất rõ hiểm nguy, nhưng họ chấp nhận đối mặt với chúng vì biển càng xa, càng động thì đánh bắt càng trúng.  Họ đang cần sự trợ giúp thiết thực và có hiệu quả của những người có trách nhiệm từ trung ương đến địa phương để giải quyết những vấn đề đó.

Hỏi: Theo tin tức mới nhất, Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường Nguyễn Công Thành cho biết sẽ bắt đầu áp dụng phương thức cảnh báo bão trước 48 giờ thay vì 24 giờ như trước đây.  Việc nầy có giúp cho ngư dân tránh bão tốt hơn trước không?

Ðáp: Như tôi đã trình bày, sở dĩ ngư dân Việt Nam bị thiệt hại nặng nề trong trận bão Chanchu vì họ không nhận được cảnh báo bão kịp thời chứ không phải vì tiên đoán bão chậm hoặc thiếu chính xác.  Do đó, cho dù có áp dụng phương thức cảnh báo bão trước 48 giờ hoặc 72 giờ đi nữa mà ngư dân không nhận được tin kịp thời thì cũng chẳng giúp ích gì cho họ.  Theo tôi, việc cần làm và có hiệu quả nhất là thiết lập ngay một trung tâm kiểm soát hải hành (TTKSHH) được trang bị bằng một hệ thống thông tin liên lạc có công suất cao để loan báo tin tức cảnh báo thường xuyên trong trường hợp khẩn cấp.  Tất cả tàu đánh cá xa bờ cũng được trang bị một hệ thống thông tin chánh và một dự phòng có khả năng liên lạc trực tiếp với TTKSHH bất cứ lúc nào để tiếp nhận cảnh báo bão hoặc để xin trợ giúp khi cần thiết.